Kho mười nghìn ô kệ mà lúc nào cũng "hết chỗ", trong khi WMS lộ ra một phần ba số ô đang giữ những pallet đã nằm chết hơn nửa năm. Kho lạnh chạy máy nén suốt ngày đêm cho hàng mà chủ hàng đã quên. Ở kho, chỉ số vòng quay hàng tồn kho là cách nhanh nhất để lôi những pallet đó ra trước mắt: chỉ số này cho biết hàng vào rồi ra khỏi kệ mấy lần trong một năm, và pallet nào đang chiếm ô kệ mà không đem về gì. Bài này đứng từ phía người chạy kho và kho 3PL, kèm cách tính, ví dụ và sáu cách kéo chỉ số này lên.
Vòng quay hàng tồn kho là gì, từ phía kho
Vòng quay hàng tồn kho (inventory turnover) là số lần hàng trong kho được xuất sạch và có hàng khác vào chiếm chỗ trong một quãng, thường là một năm. Vòng quay 12 tức là hàng vào rồi ra mỗi tháng một lần; vòng quay 2 tức là pallet nằm kệ trung bình nửa năm. Với kho, con số này còn rất cụ thể: mỗi ô kệ, mỗi mét vuông sàn, mỗi kWh máy lạnh đang được dùng cho hàng đi nhanh hay hàng đi chậm.
Cách tính
Cách tính gốc: vòng quay = giá vốn hàng xuất trong kỳ ÷ giá trị tồn kho trung bình trong kỳ, với tồn trung bình là (tồn đầu kỳ + tồn cuối kỳ) ÷ 2. Từ đó suy ra số ngày tồn = 365 ÷ vòng quay.
Ví dụ minh hoạ: một kho lạnh giữ tôm đông lạnh cho chủ hàng có giá vốn hàng xuất cả năm là 24 tỷ, tồn đầu năm 3 tỷ, tồn cuối năm 5 tỷ. Tồn trung bình là 4 tỷ, vòng quay bằng 24 ÷ 4 = 6, số ngày tồn là 365 ÷ 6 ≈ 61 ngày. Tức là trung bình một pallet nằm trong buồng lạnh hai tháng trước khi đi. Nếu tiền điện buồng đông tính ra bốn mươi nghìn mỗi pallet mỗi tháng (con số ví dụ), mỗi pallet mất thêm tám mươi nghìn tiền điện chỉ để chờ.
Kho 3PL không biết giá vốn của chủ hàng thì tính theo số lượng: vòng quay = số pallet xuất trong kỳ ÷ số pallet tồn trung bình. Con số này WMS tính được cho từng SKU, từng chủ hàng, từng dãy kệ.
Nên tính theo SKU và theo chủ hàng, không tính một con số cho cả kho
Một con số cho cả kho che mất chuyện đáng biết. Kho hàng siêu thị có thể vòng quay 15, nhưng trong đó có nhóm nước ngọt quay 36 lần và nhóm nồi chảo quay 3 lần. Bảng sau là cách đọc hay dùng ở kho:
| Vòng quay theo SKU | Số ngày tồn | Nên xếp ở đâu trong kho |
|---|---|---|
| Trên 24 | Ít hơn 15 ngày | Sát cửa dock, tầng kệ sát sàn, khu soạn nhanh hoặc đi thẳng kiểu cross-dock |
| 6–24 | 15–60 ngày | Dãy kệ lưng kho, tầng hai |
| 2–6 | 60–180 ngày | Kệ sâu, tầng trên, khu xa dock |
| Ít hơn 2 | Hơn nửa năm | Nhắn chủ hàng: xả hàng, dời sang kho rẻ hơn hoặc huỷ |
Xếp hàng theo vòng quay như bảng trên gọi là slotting; bốn cách chốt số tồn theo nhóm hàng (EOQ, POQ, QDM, ABC) được bàn trong bài bốn cách giữ hàng tồn kho.
Bốn thứ trong kho kéo vòng quay xuống
Chủ hàng nhập một lần cho cả ba tháng
Nhập dồn để được giá rẻ hoặc cho đầy container, rồi để kho gánh. Kho 3PL nên ghi tiền lưu kho nhích lên theo số ngày tồn vào giao kèo, để chủ hàng xót tiền khi pallet nằm hơn 60 ngày.
Không có FIFO hoặc FEFO
Xe nâng lấy pallet nào gần nhất, pallet cũ bị dồn vào sâu và hết hạn ngay trên kệ. WMS khoá cứng lấy theo ngày nhập (FIFO) hoặc theo hạn dùng (FEFO) sẽ chặn được chuyện này; với kho lạnh và kho dược, FEFO là thứ phải bật.
Hàng lỗi, hàng trả về nằm ở khu chờ
Khu hàng trả về và hàng chờ chủ hàng chốt không có người dọn, sau vài tháng hoá ra kho trong kho. Đặt hạn 30 ngày cho khu này và gửi bảng tuần cho chủ hàng.
Đếm lệch nên không dám xuất
Tồn trên WMS lệch tồn thật, người soạn hàng kiếm không ra pallet, đơn bị giữ lại, hàng vẫn nằm kệ. Đếm xoay vòng (cycle count) hằng ngày cho nhóm SKU đi nhanh sẽ giữ số WMS khớp kệ.
Sáu cách kéo vòng quay hàng tồn kho lên từ phía kho
- Gửi bảng vòng quay theo SKU mỗi tháng cho chủ hàng, kèm danh sách pallet nằm hơn 90 ngày. Nhiều chủ hàng không biết họ đang có hàng chết trong kho.
- Slotting lại theo vòng quay mỗi ba tháng: SKU đi nhanh ra gần dock, SKU đi chậm vào sâu; co lại quãng đường xe nâng và giờ soạn hàng.
- Bật FIFO/FEFO trong WMS và khoá việc lấy pallet không theo lệnh.
- Cross-dock cho hàng đã có người nhận: hàng về dock sớm, đi dock chiều, không lên kệ.
- Tiền lưu kho nhích lên theo ngày, ghi rõ trong giao kèo 3PL.
- Đếm xoay vòng bằng máy quét trên xe nâng hoặc thẻ RFID, để số WMS luôn khớp kệ và không đơn nào bị giữ vì "không kiếm ra hàng".
Các cách này đều cần WMS lưu cả ngày nhập, hạn dùng và ô kệ; nếu kho đang dùng ERP chứ không phải WMS, đọc bài WMS khác ERP chỗ nào để biết phần nào còn hụt. Bài sáu cách hạ tiền lưu kho bàn thêm về tiền thuê ô kệ và tiền điện đi kèm hàng nằm dài ngày.
Vòng quay vọt lên có phải lúc nào cũng hay
Không. Vòng quay vọt lên với hàng đi chậm tức là kho đang giữ ít hơn cần, đơn hay thiếu hàng, xe phải chạy nhiều chuyến lẻ. Kho lạnh trái cây có mùa thì vòng quay tụt trong mùa hái là chuyện thường. Chỉ số này nên đọc kèm số đơn thiếu hàng và tiền cước xe, chứ không đọc một mình.
Đồ nghề để đo vòng quay trong kho
- WMS có bảng vòng quay và số ngày tồn theo SKU, chủ hàng, dãy kệ; đọc bài WMS lưu được gì.
- Máy quét hoặc đầu đọc RFID gắn xe nâng để đếm xoay vòng không cần dừng xe.
- Màn hình công nghiệp ở khu soạn hàng chạy danh sách SKU đi nhanh của ngày, để người soạn biết hàng nào làm trước.
- Máy chủ đặt trong kho chạy WMS khi đường truyền lên mây bị đứt, để việc nhập xuất không dừng.
IPC247 lên cấu hình máy tính công nghiệp cho kho: máy chủ tại kho chạy WMS, máy gắn xe nâng có máy quét, màn hình công nghiệp cho khu soạn hàng và kho lạnh, kèm demo thiết bị và người của IPC247 đi cùng khi ghép với WMS đang dùng.
Câu hỏi thường gặp
Vòng quay hàng tồn kho mấy là được với kho 3PL?
Không có một con số cho kho nào cũng đúng. Kho hàng siêu thị hay muốn trên 12, kho phụ tùng và kho hàng công nghiệp có thể chỉ 3–4 mà vẫn chạy được. Nên đọ với kho nhà ba tháng trước và với từng nhóm hàng, chứ không đọ với con số của ngành khác.
Kho lạnh nên tính vòng quay theo tiền hay theo pallet?
Theo pallet hoặc theo tấn, vì kho lạnh hay không biết giá vốn của chủ hàng và khoản lớn nhất là tiền điện theo khối. Tính thêm số ngày tồn để nhân với tiền điện mỗi pallet, ra tiền chờ của từng lô.
Đếm xoay vòng khác gì kiểm kê cuối năm?
Kiểm kê cuối năm đóng kho vài ngày đếm tất cả; đếm xoay vòng đếm một nhóm ít SKU mỗi ngày trong lúc kho vẫn chạy, làm trước với SKU đi nhanh. Sau ba tháng, SKU nào cũng được đếm ít nhất một lần mà không phải đóng kho.